گزارش
درگذشتگان اهل قلم
سال گذشته و ماههای آغازین سال جاری، جامعهی فرهنگ و ادبیات ایران شماری از نویسندگان، پژوهشگران، مترجمان، ناشران و کنشگران فرهنگی خود را از دست داد. این فقدانها در شرایطی رخ داد که جنگ، سانسور گسترده، محدودیت اطلاعرسانی و سرکوب حکومتی، امکان پاسداشت شایستهی آنان را نیز از جامعه سلب کرد. در سایهی جنگ و سرکوب، خاموشی این صداهای ماندگار آنگونه که سزاوارشان بود بازتاب نیافت، اما میراث آنان از حافظهی فرهنگ ایران زدوده نخواهد شد.
یونس تراکمه نویسنده و منتقد روز ۲۴ اسفندماه سال گذشته و در اوج جنگ دیده از جهان فروبست. او در سال ۱۳۲۶ در آبادان به دنیا آمد، تحصیلات دانشگاهی را در رشتهی ریاضی در اصفهان به پایان برد و در دوران دانشجویی، فعالیت ادبی را با شرکت در جلسات ادبی حلقهی اصفهان آغاز کرد. داستانهای او در «جنگ اصفهان» در کنار نویسندگانی چون هوشنگ گلشیری به چاپ میرسید. او از دههی هفتاد با عضویت در سردبیری فصلنامهی «زندهرود» سهم مهمی در تداوم سنت ادبی جنگ اصفهان بر عهده گرفت و تا زمان تعطیلی اجباری این نشریه در همین سمت به کار ادامه داد. مهمترین اثر داستانی او مجموعه داستان «مکث آخر» بود که در اوایل دههی ۸۰ منتشر شد. تراکمه در برنامهی «عصر داستان کانون نویسندگان ایران» در سال ۱۳۹۵ به داستانخوانی پرداخت. او در ۷۸ سالگی پس از یک بیماری طولانی در تهران دیده از جهان فروبست.
سوم فروردین ماه سال جاری جامعهی فرهنگی ایران جلیل دوستخواه را از دست داد. دوستخواه سال ۱۳۱۲ در اصفهان به دنیا آمد و تحصیلات خود را در رشتهی ادبیات فارسی در دانشگاه تهران به پایان رساند. او از اعضای حلقهی اصلی «جنگ اصفهان» بود که در کنار هوشنگ گلشیری، محمد حقوقی و... فضای ادبیات دههی چهل ایران را دگرگون کردند. او از سال ۱۳۴۷ به تدریس در دانشگاه اصفهان پرداخت و تدریس او در دانشگاه تا زمان بازنشستگی اجباری به دلیل آنچه «انقلاب فرهنگی» نامیده شد؛ ادامه یافت. تصحیح «اوستا» و «شاهنامه»، شناختنامهی فردوسی و شاهنامه از جمله آثار دوستخواه است. جلیل دوستخواه در ۹۲ سالگی در بیمارستانی در شهر بریزبان استرالیا دیده از جهان فروبست.
جلال خالقیمطلق، ادیب، شاهنامهپژوه و زبانشناس ایرانی ۹ اسفندماه در نخستین روز جنگ در ۸۸ سالگی درگذشت. خالقیمطلق را با کار سترگش در تصحیح «شاهنامه» میشناسند. او سال ۱۳۱۶ در تهران به دنیا آمد و دکترای خود را در رشتههای شرقشناسی، ژرمنشناسی و مردمشناسی از دانشگاه هامبورگ گرفت و پنجاه سال از عمر خود را صرف تصحیح شاهنامه با استفاده از تمام نسخههای شناخته شدهی آن کرد و در نهایت شاهنامه را در ۱۲ جلد به یاری احسان یارشاطر در آمریکا به چاپ رساند. خالقی مطلق به دلیل بیماری در شهر هامبورگ درگذشت.
یدالله موقن مترجم فلسفه ۳۰ اردیبهشت سال جاری درگذشت. موقن در سال ۱۳۲۷ در اصفهان به دنیا آمد. او فوق لیسانس خود را در رشتهی تاریخ و فلسفهی علم از دانشگاه لیدز انگلستان گرفت. موقن پس از بازگشت به ایران در دانشگاه اصفهان به تدریس فلسفه مشغول شد. او در جریان انقلاب فرهنگی از تدریس در دانشگاه ممنوع شد و از آن پس به ترجمهی متون فلسفی پرداخت. «فلسفهی روشنگری» از ارنست کاسیرر، «عقلانیت و آزادی» از ماکس وبر و «ارنست کاسیرر فیلسوف فرهنگ» و... از آثار اوست. او در ۷۷ سالگی در بیمارستانی در شهر اصفهان از دنیا رفت.
حسین حسینخانی ناشر ایرانی روز ۱۲ اردیبهشت درگذشت.حسینخانی در سال ۱۳۱۶ به دنیا آمد و در سال ۱۳۵۱ انتشارات «آگاه» را همراه با دو شریک خود در تهران بنیان گذاشت. او ناشر بسیاری از کتابهای ارزشمند در زمینهی ادبیات و اندیشه بود. او که پیشگام گشایش کتابفروشی در خیابان انقلاب تهران بود؛ در طول فعالیت خود بارها با سانسور و سرکوب درگیر شد و چند بار مجوز نشر او توسط نیروهای امنیتی توقیف شد. حسینخانی در انتشار چندین شمارهی نشریهی «نامهی کانون نویسندگان» نقش داشت و همراه کانون نویسندگان ایران بود. حسینخانی در ۸۹ سالگی در اثر کهولت سن چشم از جهان فروبست.
پرویز قلیچخانی فوتبالیست و ناشر ایرانی ۲ خرداد از دنیا رفت. قلیچخانی در سال ۱۳۲۴ در تهران به دنیا آمد. او در جوانی به بازی فوتبال علاقهمند شد و در این ورزش درخشید و تا به امروز تنها بازیکن ایرانی است که سه بار قهرمانی جام ملتهای آسیا را با تیم ملی ایران تجربه کرده است. او بعد از انقلاب به آلمان مهاجرت کرد و در سال ۱۳۶۹ مجلهی «آرش» را بنیان گذاشت. این مجله به مدت ۲۳ سال منتشر میشد و به یکی از معتبرترین نشریات روشنفکری خارج از کشور تبدیل شد. قلیچخانی در ۸۱ سالگی در کشور آلمان در اثر بیماری آلزایمر درگذشت.
مرجان ساتراپی نویسنده و فیلمساز ۱۴ خرداد در پاریس درگذشت. ساتراپی در سال ۱۳۴۸ در رشت به دنیا آمد و در نوجوانی همراه با خانواده به فرانسه مهاجرت کرد. او لیسانس ارتباط تصویری را در بازگشتی کوتاه از دانشگاه آزاد اسلامی تهران گرفت و فوق لیسانس خود را در رشتهی تصویرگری از دانشگاه استراسبورگ گرفت. عمدهی شهرت ساتراپی به خاطر انتشار رمان تصویری «پرسپولیس» بود که به نظر بسیاری از صاحبنظران در رشتهی رمان گرافیکی تحولی ایجاد کرد. او بعدها خود فیلمی بر اساس این رمان ساخت که کاندیدای دریافت جایزهی اسکار شد. ساتراپی مدافع آزادی بیان بود و تمام عمرش در جهت افشای ابعاد سانسور و سرکوب در ایران تلاش کرد. مرجان ساتراپی در پنجاه و هفت سالگی با مرگ خودخواسته در پاریس درگذشت.
کانون نویسندگان ایران درگذشت این شخصیتهای برجستهی فرهنگی را به اهالی مستقل ادبیات و فرهنگ تسلیت میگوید.
***************
گزارش
تداوم فشار بر اهل قلم؛ از زندان تا احکام سنگین قضایی
همزمان با تشدید فضای امنیتی و پیامدهای جنگ، فشار بر اهل قلم نیز افزایش یافت. تشدید سانسور، محدودیت گردش آزاد اطلاعات و برخوردهای امنیتی، موج تازهای از بازداشت، صدور احکام قضایی و محدودیتهای مدنی علیه نویسندگان، شاعران، مترجمان و پژوهشگران را رقم زد؛ در حالی که اختلال در اطلاعرسانی، پیگیری وضعیت بسیاری از این پروندهها را با دشواری و ابهام همراه کرده است.
در میان نویسندگان، شاعران و مترجمانی که همچنان در زندان به سر میبرند، نیوشا بدیعی ثابت، نویسنده و روانشناس، از تیرماه ۱۴۰۳ در حبس است. او بر اساس حکمی که توسط شعبه اول دادگاه انقلاب بابل صادر شد، بابت اتهام «فعالیت آموزشی و یا تبلیغی انحرافی مغایر و یا مخل به شرع مقدس اسلام» به پنج سال حبس با احتساب ایام بازداشت قبلی و ۱۸ ماه ممنوعیت از هرگونه فعالیت آموزشی و پرورشی محکوم شده است.
شهرام طالبینژاد، شاعر و فعال مدنی اهل تبریز، پس از بازداشت در دیماه ۱۴۰۴، به شش سال حبس محکوم شد و همچنان دوران محکومیت خود را در زندان سپری میکند.
احسان رستمی، مترجم و ناشر، که در ۲۹ مرداد ۱۴۰۴ بازداشت و ۱۹ آذرماه بابت اتهام «بغی» تفهیم اتهام شد، در حبس به سر میبرد.
کیوان رحیمیان، مترجم و روانشناس، که به اتهام «فعالیتهای آموزشی و یا تبلیغی انحرافی مغایر و یا مخل به شرع مقدس اسلام» و «اجتماع و تبانی برای ارتکاب جرم بر ضد امنیت کشور» به ۹ سال حبس، شش سال محرومیت از حقوق اجتماعی و پرداخت ۵۰ میلیون تومان جزای نقدی محکوم شده بود، همچنان در زندان به سر میبرد.
مهرگان نامآور، شاعر اهل دهدشت، روز ۱۶ تیرماه ۱۴۰۵ بازداشت شد. او پیشتر در یک پرونده به ۱۴ سال حبس محکوم شده بود که این حکم در مرحله تجدیدنظر به پنج سال کاهش یافت و بازداشت اخیر در ارتباط با اجرای همین حکم صورت گرفته است. نامآور پیش از این نیز در بهمن ۱۴۰۳ بازداشت و اسفند همان سال با تودیع وثیقه آزاد شده بود.
طی این دوره احکام سنگین و محدودیتهای قضایی نیز برای شماری دیگر از اهل قلم صادر شده است. یوسف انصاری، نویسنده و عضو هیئت دبیران کانون نویسندگان ایران، از سوی شعبه ۲۱ دادگاه انقلاب تهران به یک سال حبس، شامل چهار ماه حبس تعزیری و هشت ماه حبس تعلیقی، محکوم شده است که این حکم برای اجرا به واحد اجرای احکام ارسال شده است. او در جریان مراسم سالگرد بکتاش آبتین بازداشت و پس از حدود دو ماه با تودیع وثیقه آزاد شده بود.
فرناز جعفرزادگان، شاعر ساکن شیراز، به اتهام فعالیتهایی از جمله مشارکت در کارزار مخالفت با خشونت علیه زنان، کشف حجاب، مخالفت با «حجاب اجباری و مجازات اعدام»، به حبس تحت نظارت سامانه الکترونیکی «پابند تا هزار متر» و ممنوعیت خروج از کشور تا دو سال محکوم شده است. همچنین در این حکم، بخشی از اشعار، نوشتهها و نقدهای ادبی او، از جمله آثاری که پیشتر با مجوز رسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منتشر شدهاند، مصداق «نشر اکاذیب»، «تشویش اذهان عمومی» و در مجموع «تبلیغ علیه نظام» عنوان شده است.
پیمان (امین) فرحآور، ترانهسرا و شاعر، به اعدام محکوم شده است. درخواست اعاده دادرسی او از سوی دیوان عالی کشور رد و حکم اعدام او برای بار دوم در شعبه ۳۹ دیوان عالی کشور تأیید شده است. این حکم بابت اتهامهای «بغی» و «محاربه» از سوی دادگاه انقلاب رشت صادر شده و بر پایه شعرها و فعالیتهای اعتراضی او در حوزه عدالت اجتماعی و حقوق شهروندی است.
محمود طراوتروی، شاعر، وکیل دادگستری و عضو کانون نویسندگان ایران، در شعبه اول دادگاه انقلاب شیراز به سه سال حبس محکوم شد. در همین پرونده، نازنین سالاری و مسعود احمدیان، وکلای دادگستری، نیز احکام مشابهی دریافت کردند. اتهامهای واردشده به آنان «اقدام علیه امنیت کشور» و «فعالیت تبلیغی علیه نظام» عنوان شده و علاوه بر حبس، به دو سال ممنوعیت خروج از کشور نیز به عنوان مجازات تکمیلی محکوم شدهاند.
مصطفی مهرآیین، نویسنده و جامعهشناس، به اتهامهای «اجتماع و تبانی به قصد ارتکاب جرم علیه امنیت کشور»، «فعالیت تبلیغی علیه نظام» و «اهانت به مقام رهبری» به هشت سال حبس محکوم شده است.
همزمان، شماری از پروندهها همچنان در مرحله بازداشت یا رسیدگی قضایی بلاتکلیف ماندهاند و اطلاعرسانی محدود، وضعیت این افراد را در هالهای از ابهام قرار داده است. علی اسداللهی، شاعر و عضو کانون نویسندگان ایران، پس از یورش به منزل و بازداشت در بهمنماه ۱۴۰۴، همچنان با وضعیت نامشخص در روند رسیدگی قضایی روبهرو است و تاکنون دادگاهی برای رسیدگی به پرونده او برگزار نشده است.
وحید علیزاده رزازی، شاعر، در انتظار برگزاری جلسه دادگاه خود است که ۲۱ تیرماه برگزار میشود. او در پی یورش شبانه مأموران امنیتی به منزلش، همراه با ضربوشتم بازداشت و وسایل الکترونیکیاش ضبط شد. اتهامهای او «اقدام علیه امنیت ملی» و «تشویش اذهان عمومی» عنوان شده است.
حمیدرضا آخوند نصیری، نویسنده و کارگردان، ۱۹ دیماه ۱۴۰۴ در کاشان بازداشت شد. گزارشها حاکی از آن بود که بازداشت با خشونت انجام شده و همزمان منزل او نیز تفتیش و برخی وسایل شخصی، از جمله تجهیزات الکترونیکی، ضبط شده است. تاکنون اطلاعی درباره آزادی، صدور حکم یا تعیین وقت دادگاه او منتشر نشده است.
داوود نوروزی، شاعر و نویسنده، توسط نیروهای امنیتی بازداشت شده و تا زمان تنظیم این گزارش، اطلاعات موثقی درباره محل نگهداری و اتهامات او منتشر نشده است.
یاشار دارالشفا، پژوهشگر علوم اجتماعی و فعال مدنی، صبح ۱۱ خرداد ۱۴۰۵ در پی یورش نیروهای امنیتی به منزلش در تهران بازداشت شد. مأموران ضمن تفتیش منزل، شماری از وسایل شخصی او را نیز ضبط کردند. تا زمان تنظیم این گزارش، اطلاعات روشنی درباره وضعیت یا محل نگهداری او منتشر نشده است. دارالشفا پیشتر نیز سابقه بازداشت و تحمل حبس به دلیل فعالیتهای مدنی و سیاسی داشته است.
***************
بیانیهی کانون نویسندگان ایران
به مناسبت درگذشت شهرنوش پارسیپور
شهرنوش پارسیپور داستاننویس، مترجم، پژوهشگر فرهنگی و عضو دیرین کانون نویسندگان ایران در ۸۱ سالگی درگذشت.
پارسیپور عمر پربار خود را به ستیز بیامان با سانسور و سرکوب گذراند. او که در سال ۱۳۲۴ در تهران به دنیا آمده بود بعد از گذراندن تحصیلات ابتدایی و متوسطه در شهر آبادان و در تهران مستقر شد. در سال ۱۳۵۲ در رشتهی علوم اجتماعی از دانشگاه تهران فارغالتحصیل شد و به عنوان تهیهکننده در رادیوتلویزیون ملی ایران آغاز به کار کرد. اما دیری نپایید که در اعتراض به اعدام خسرو گلسرخی و کرامتالله دانشیان و دستگیری غلامحسین ساعدی استعفای خود را نوشت و به دنبال آن مدت چند هفته به زندان ساواک افتاد. پارسیپور بعد از آزادی برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت و در همان ایام نخستین رمان خود را در ایران با نام «سگ و زمستان بلند» منتشر کرد.
....
متن کامل را
اینجا کلیک کنید.
***************
اطلاعیه
محسن حسام درگذشت
محسن حسام نویسنده و عضو قدیمی کانون نویسندگان ایران، روز گذشته ۶ تیر ۱۴۰۵، پس از سه سال نبرد با سرطان، در هفتاد و هفت سالگی، در بیمارستانی در پاریس خاموشی گرفت.
حسام در سال ۱۳۲۷ در شهر رشت زاده شد. از آثار منتشر شدهی او پیش از مهاجرت اجباری میتوان به رمانهای «ملاقانیها»، «مهربانی و شیرین»، «پرنده در باد» و «قلعهنشینان» اشاره کرد.....
متن کامل را
اینجا کلیک کنید.
***************
بازنشر بیانیهی کانون نویسندگان ایران به مناسبت «سالگرد اعدام سعید سلطانپور»؛ منتشر شده در تاریخ ۲۷ خرداد ۱۳۸۸:
به مناسبت بيست و هشتمين سالگرد اعدام سعيد سلطانپور اینجا کلیک کنید.
مردم شريف و آزاده!
بيست و هشت سال پيش، در چنين روزهایی، در ۳۱ خرداد ۱۳۶۰، سعيد سلطانپور، شاعر، نمايشنامهنويس، منتقد، كارگردان تئاتر و عضو هيئت دبيران كانون نويسندگان ايران كه در رژيم گذشته نيز بارها زندانی شده بود، پس از تحمل شكنجههای سنگين، همراه با ۱۴ تن ديگر به جوخه اعدام سپرده شد. اما سعيد فقط يك شاعر، نويسنده يا نمايشگر ساده نبود. شايد به جرأت بتوان گفت كه او جلوهگاه تمامی ويژگیهای برجستهیی بود كه در هر عصر، تنها در تنی چند از روشنفكران به نمود در میآيد؛ روشنفكری متعهد، انترناسیوناليست، فروتن در برابر مردم و خروشان در مقابل قدرت ستمبارگان؛ نويسنده و شاعری كه التزاماش به آزادی و برابری، حقيقت و همه ارزشهای انسانی و پاك، تا دم مرگ با او بود. شك نداريم كه شاملوها، پويندهها، مختاریها و.... در فضايی دم زدند و باليدند كه سلطانپور و سلطانپورها به وجود آورده بودند؛ با سنتی رشد كردند كه در آن نوشتن و گفتن جدا از انسان و سرنوشت و آيندهی او معنايی ندارد.....
متن کامل را
اینجا کلیک کنید.
***************
محمود طراوتروی به ۳ سال حبس محکوم شد
محمود طراوتروی، شاعر، وکیل دادگستری و عضو کانون نویسندگان ایران، در شعبهی اول دادگاه انقلاب شیراز به ۳ سال حبس محکوم شد.
در این پرونده نازنین سالاری و مسعود احمدیان، وکلای دادگستری، نیز با احکام مشابهی مواجه شدهاند. این احکام به اتهامهای «اجتماع و تبانی به قصد انجام جرم علیه امنیت کشور» و «فعالیت تبلیغی علیه نظام» صادر شده است. این سه وکیل دادگستری همچنین به عنوان «مجازات تکمیلی» به ۲ سال ممنوعیت خروج از کشور با ابطال گذرنامه نیز محکوم شدهاند.
***************
یاشار دارالشفا بازداشت شد
یاشار دارالشفا، پژوهشگر علوم اجتماعی، صبح دوشنبه ۱۱ خرداد ۱۴۰۵ در پی یورش ماموران امنیتی به خانهاش در تهران بازداشت شد و تاکنون اطلاعی از وضعیت او در دست نیست. به گفتهی خبرگزاریها بازداشت او با ضرب و شتم صورت گرفته است و ماموران خانه را تفتیش کردهاند.
یاشار دارالشفا پیش از این نیز بارها هدف تعقیب و حمله و آزار ماموران امنیتی قرار گرفته است.
او در آبان ۱۳۹۱، برای اجرای حکم ۵ سال و ۶ ماه حبس تعزیری بازداشت و به بند ۳۵۰ زندان اوین منتقل شد و در سال ۱۴۰۱ نیز حکم ۱۰ ماه حبس خود را در زندانهای اوین و رجاییشهر گذارند.
***************
بیانیهی کانون نویسندگان ایران
نه قدرتهای غارتگر، نه حکومت سرکوبگر؛
مردم تنها مالکان سرنوشت خویشاند!
اکنون تصویر منجیگونهی جنگ بهتمامی از هم پاشیده است. در میانهی سرکوب خونین آخرین خیزش مردم، «مداخلهی نظامی بشردوستانه» با بمب و موشک از آسمان نازل شد تا ثابت کند که «آزادی» موعود قدرتهای غارتگر، معنایی جز «محو شدن تمدن» و «بازگشت به عصر حجر» نخواهد داشت. حاصل تجاوز آمریکا و اسراییل به ایران، تنها مرگ کودکان و مردم بیدفاع، ویرانی زیرساختها و فروپاشی سازوکارهای نیمهجان اقتصادی نبود؛ همانگونه که بیم آن میرفت، دستاوردهای سالها مبارزهی آزادیخواهانه و برابریطلبانه نیز رنگ باخت و به حاشیه رانده شد. مردمی که آزادی را به بهای خون میطلبیدند، اکنون به مرزهای تلاش برای بقا رانده شدهاند.
وید، واپسراندن جنبشهای مترقی و تشکلهای مستقل، سرکوب بیش از پیش معترضان و آزادیخواهان و هموار کردن مسیر استثمارگران تازهنفس است.....
متن کامل را
اینجا کلیک کنید.
کانون نویسندگان ایران
۱۲ خرداد ۱۴۰۵
___________________________
برای مشاهده و مطالعه اخبار، گزارش و مطالب ۴ تیر ۱۴۰۴ تا ٧ اسفند ١۴٠۴
اینجا کلیک کنید.
برای مشاهده و مطالعه اخبار، گزارش و مطالب بهار ۱۴۰۴
اینجا کلیک کنید.
برای مشاهده و مطالعه اخبار، گزارش و مطالب پائیز و زمستان ۱۴۰۳
اینجا کلیک کنید.
برای مشاهده و مطالعه اخبار، گزارش و مطالب بهار و تابستان ۱۴۰۳
اینجا کلیک کنید.
برای مشاهده و مطالعه اخبار، گزارش و مطالب ۲۴ آذر تا ۲٦ اسفند ۱۴۰۲
اینجا کلیک کنید.
برای مشاهده و مطالعه اخبار، گزارش و مطالب اواخر شهریور ۱۴۰۲ تا ۲۴ آذر ۱۴۰۲
اینجا کلیک کنید.
برای مشاهده و مطالعه اخبار، گزارش و مطالب ۲۸ اسفند ۱۴۰۱ تا ۲۲ شهریور ۱۴۰۲
اینجا کلیک کنید.
برای مشاهده و مطالعه اخبار، گزارش و مطالب سال گذشته
اینجا کلیک کنید.